تبلیغات
مدیریت امداد - مدیریت بحران در پدافند غیرعامل

مدیریت بحران در پدافند غیرعامل

 

مدیریت بحران در پدافند غیرعامل


اشاره:
آنچه كه در پی می‌آید، سلسله مقالاتی تحت عنوان اصلاح الگوی مصرف است كه بوسیله دكتر محسن اسماعیلی عضو حقوق‌دان شورای نگهبان به رشته تحریر درآمده است كه با هم می‌خوانیم.

مقدمه
انتخاب نام "اصلاح الگوی مصرف" برای سال 1388 از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی) فرصت مباركی است تا بار دیگر به استفاده صحیح و مدبرانه از منابع كشور كه به تعبیر معظم‌له "یك شعار مهم، حیاتی و اساسی" است، پرداخته شود.
امید است نوشتار حاضر، به اندازه خود گامی برای تحقق این ضرورت و شعار ملی و دینی برداشته باشد.
1-    ضرورت اصلاح الگوی مصرف
اصلاح الگوی مصرف را باید با تمام وجود به عنوان یك ضرورت دینی و ملی باور كرد. از دیدگاه مذهبی، "مصرف" هم مانند "درآمد" دارای معیارها و ضوابطی است كه در روز قیامت به عنوان "نعیم" مورد سؤال قرار خواهد گرفت. عدم رعایت این معیارها و ضوابط گاه خلاف اخلاق و گاهی نیز خلاف شرع است؛ نظیر اسراف كه از گناهان كبیره منصوص است. در این باره بیشتر سخن خواهیم گفت.
اما از دیدگاه ملی نیز سامان‌دهی مصرف برای كشوری در حال توسعه چون ما كه موازات ثروت‌های كلان طبیعی و ذخایر زیرزمینی، از كمبودهای مهمی نظیر آب رنج می‌برد، یك اقدام ناگریزناپذیر است، به ویژه در این زمان كه بحران اقتصادی، جهان و طبیعتاً تا حدودی ما را تحت تأثیر خود قرار داده است. هم تجربه و هم مطالعات علمی نشان داده است كه ایران عزیز مشكل كمبود منابع ندارد و مواهب الهی چندان زیاد است كه می‌تواند به راحتی برخی كاستی‌ها را پوشش دهد آنچه مشكل ما است مدیریت صحیح این منابع است. رسیدن به اهداف سند چشم‌انداز هنگامی ممكن است كه با همدلی و همیاری همه اركان حاكمیت و با همراهی یكایك مردم درآمدها بجا و درست هزینه شوند؛ در غیر این صورت و اگر در مصرف منابع بی‌تدبیری كنیم، هر چه درآمد بیشتر باشد وادادگی و عقب‌افتادگی نیز بیشتر خواهد شد....

برای خواندن ادامه ی مقاله روی ادامه ی مطلب كلیك كنید...


مدیریت بحران در پدافند غیرعامل


اشاره:
آنچه كه در پی می‌آید، سلسله مقالاتی تحت عنوان اصلاح الگوی مصرف است كه بوسیله دكتر محسن اسماعیلی عضو حقوق‌دان شورای نگهبان به رشته تحریر درآمده است كه با هم می‌خوانیم.

مقدمه
انتخاب نام "اصلاح الگوی مصرف" برای سال 1388 از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی) فرصت مباركی است تا بار دیگر به استفاده صحیح و مدبرانه از منابع كشور كه به تعبیر معظم‌له "یك شعار مهم، حیاتی و اساسی" است، پرداخته شود.
امید است نوشتار حاضر، به اندازه خود گامی برای تحقق این ضرورت و شعار ملی و دینی برداشته باشد.
1-    ضرورت اصلاح الگوی مصرف
اصلاح الگوی مصرف را باید با تمام وجود به عنوان یك ضرورت دینی و ملی باور كرد. از دیدگاه مذهبی، "مصرف" هم مانند "درآمد" دارای معیارها و ضوابطی است كه در روز قیامت به عنوان "نعیم" مورد سؤال قرار خواهد گرفت. عدم رعایت این معیارها و ضوابط گاه خلاف اخلاق و گاهی نیز خلاف شرع است؛ نظیر اسراف كه از گناهان كبیره منصوص است. در این باره بیشتر سخن خواهیم گفت.
اما از دیدگاه ملی نیز سامان‌دهی مصرف برای كشوری در حال توسعه چون ما كه موازات ثروت‌های كلان طبیعی و ذخایر زیرزمینی، از كمبودهای مهمی نظیر آب رنج می‌برد، یك اقدام ناگریزناپذیر است، به ویژه در این زمان كه بحران اقتصادی، جهان و طبیعتاً تا حدودی ما را تحت تأثیر خود قرار داده است. هم تجربه و هم مطالعات علمی نشان داده است كه ایران عزیز مشكل كمبود منابع ندارد و مواهب الهی چندان زیاد است كه می‌تواند به راحتی برخی كاستی‌ها را پوشش دهد آنچه مشكل ما است مدیریت صحیح این منابع است. رسیدن به اهداف سند چشم‌انداز هنگامی ممكن است كه با همدلی و همیاری همه اركان حاكمیت و با همراهی یكایك مردم درآمدها بجا و درست هزینه شوند؛ در غیر این صورت و اگر در مصرف منابع بی‌تدبیری كنیم، هر چه درآمد بیشتر باشد وادادگی و عقب‌افتادگی نیز بیشتر خواهد شد.
امام صادق(ع) در حدیثی بسیار جالب و قابل تأمل فرموده‌اند: "از عوامل پایداری و بقای (جامعه) مسلمانان و اسلام آن است كه اموال در اختیار كسانی باشد كه جای مصرف درست آن را می‌دانند و نیز درست مصرف می‌كنند؛ همان گونه كه فنای اسلام و نابودی مسلمانان در این است كه دارایی‌ها در اختیار كسانی قرار گیرد كه نه محل مصرف شایسته را می‌دانند و نه راه درست مصرف كردن را بلد هستند." یعنی آنچه سرنوشت‌ساز است  تشخیص درست موارد هزینه است و اینكه علاوه بر این در همان موارد هم درست مصرف كنند.
تولید بیت‌المال مسلمانان و مدیریت بودجه (درآمد و هزینه) با همین تحلیل از حساس‌ترین و مؤثرترین مناصب عمومی است و اگر قرار باشد پیامبری چون یوسف حكیم(ع) منصبی بپذیرد، و حال آنكه از بار مسئولیت گریزان است، خود داوطلب این منصب می‌شود: "إجعلنی علی خزائن الارض إنی حفیظ علیم" جالب این كه آن حضرت دلیل پیشنهاد خود را هم دو چیز اعلام می‌كند، همان دو چیزی كه بر آن تأكید شد؛ یعنی تعهد و تخصص.
اصلاح الگوی مصرف ضرورتی نیست كه به تازگی احساس شده باشد. درست بیست سال پیش اولین قانون برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران كه در تاریخ 11بهمن ماه 1368 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و طی پنج سال (1368-1372) به اجرا درآمد، توجه خاصی به لزوم تعیین و اصلاح الگوی مصرف نشان داده بود.
بند "الف" تبصره شماره30 این قانون مقرر كرده بود:
".... به منظور انجام وظایف مشروحه زیر، شورایی به نام شورای عالی بررسی و تعیین الگوی مصرف، تشكیل می‌گردد:
1-    بررسی و تعیین الگوی مصرف با رعایت خط‌مشی‌های مطرح در این برنامه.
2-    نظارت مستمر بر حسن اجرای الگوی مصرف مصوب.
3-    بررسی و بازبینی مستمر عملكرد الگوی مصرف و اتخاذ تدابیر مناسب در جهت حسن اجرای آن و نیز تنظیم پیشنهادهای اصلاحی و تكمیلی لازم جهت تصویب مراجع ذیربط."
بند "ب" این تبصره نیز اعضای بلندپایه شورای عالی را تعیین كرده بود كه به ریاست رئیس‌جمهور یا معاون اول و انجام وظیفه كنند. تاكنون گزارشی از اجرای این مصوبه و عملكد شورای عالی بررسی و تعیین الگوی مصرف منتشر نشده تا بتوان درباره آن داوری كرد، اما آنچه تردیدناپذیر است، این است كه پس از بیست سال دوباره نیازمند طرح مجدد مسئله شده‌ایم. امید كه این بار و به بركت اقدام رهبر معظم انقلاب اسلامی، شاهد تحولی سرنوشت‌ساز در این باره شویم.
2-    هنر و موهبت مدیریت مصرف
این كه انسان بداند چگونه و در كجا داشته‌های خود را مصرف كند، موضوع بسیار مهمی است كه بی‌تردید قابل تعلیم و تعلم است. "مدیریت منابع"، چه منابع مالی و چه منابع انسانی، علم و تخصص با ارزشی كه باید آموخت. اما از این نكته نیز نباید غافل شد كه "اقتصاد" یك هنر و موهبت الهی نیز هست و می‌تواند به خواست خدا در وجود آدمی به ودیعه نهاده شود. قدرت میانه‌روی در مصرف و كنترل درآمد و هزینه خود نعمتی از نعمت‌های بزرگ خداوند است كه به فضل خویش بر بندگان محبوب خود "الهام" می‌كند. تعبیر به "الهام" به جای "اعطا" در بردارنده شیرینی و ظرافتی است كه نباید پوشیده بماند. حضرت علی(ع) فرموده‌اند: "هر گاه خداوند خیر بنده‌ای را بخواهد میانه‌روی (اقتصاد) و حسن تدبیر را به او الهام كرده و از سوءتدبیر و اسراف بازمی‌دارد." پیامبر اكرم(ع) نیز فرموده‌اند: "چون خدا خیر خانواده‌ای را بخواهد، ملاحظه داشتن در معیشت و مصرف و خلق نیك را روزی ایشان می‌كند." پس برنامه‌ریزی مناسب اقتصادی و مدیریت بر هزینه و درآمد، یكی از نشانه‌های عنایت الهی و تكامل است؛ چنانچه امام باقر(ع) نیز فرموده‌اند: "منتها درجه كمال، تفقه در دین است و صبر به هنگام رسیدن بلا و اندازه نگاه داشتن در معیشت."
از این رو باید چنین هنر و كمالی را از خدا خواست. همان گونه كه امام سجاد(ع) در دعای مكارم‌الاخلاق از خدا خواست كه: "مرا از میانه‌روی بهره ساز." و در جای دیگر چنین آرزو كرده است:
"پروردگارا! .... اندازه‌گیری (و برنامه‌ریزی) خوب را به من بیاموز."
3-    آمیختگی اقتصاد با معنویت و اخلاق
نكته مهمی كه در بررسی نظام اقتصادی اسلام جلب توجه می‌كند، آمیختگی آن با معنویت و اخلاق است، نظام حقوقی اسلام به آموزه‌های معنوی و اخلاقی، نگاهی جنبی و تشریفاتی ندارد. اگر این گفته را نپذیریم كه "اخلاق كلاً در فقه اسلامی وارد شده است" انكار هم نمی‌توان كرد كه تمییز و تفكیك آنها از یكدیگر نیز همیشه آسان نیست. این درهم تنیدگی آنگاه جدی‌تر می‌شود كه به افزودن احكام غیرالزامی در قلمرو نظام حقوقی اسلام بنگریم. در همه نظام‌های حقوقی، "الزام‌آوری" از مشخصات و عناصر اصلی قواعد حقوقی است و اصولاً دستورهایی كه می‌توان نادیده گرفت، خارج از حوزه قانون‌گذاری و حقوق محسوب می‌شوند اما فقه اسلامی چنین نیست. از نظر حقوق اسلام، قواعدی كه برای پیروان (شهروندان مسلمان) وضع گردیده است، منحصر در اجبار به فعل (وجوب) یا الزام به ترك (حرام) نیست. افزون بر اینها مقررات دیگری نیز وجود دارد كه مسلمانان حق انتخاب خود را از دست نمی‌دهند، اما قانون‌گذار (شارع مقدس) ترجیح خود را به انجام (استحباب) یا ترك (كراهت) آنها را اعلام كرده ویا حتی تساوی فعل یا ترك آنها را از نظر خود ابراز كرده است (اباحه). چنین است كه در نظام، قانون‌گذاری اسلام، علاوه بر تكالیف الزامی كه ترك آنها موجب پیگرد و مجازات است، قوانینی نیز وضع می‌شود كه رعایت آنها اجباری نیست؛ اما زمینه‌ساز رشد و تعالی انسان و برخورداری از پاداش‌های معنوی و اخروی است. از این رو احكام تكلیفی در فقه به پنج نوع وجوب، حرمت، استحباب، كراهت و اباحه تقسیم می‌شوند و این در نهایت آمیختگی حقوق و اخلاق است. این آمیختگی آنگاه شگفت‌انگیزتر می‌شود كه محدود به حوزه عبادت و امور فردی نمانده و به امور اقتصادی و مالی نیز سرایت می‌كند؛ حتی فقه اقتصادی اسلام نیز خالی از اهداف و آموزه‌های اخلاقی نیست. نگاهی به فهرست طولانی و احكام بسیار جزئی در زمینه مستحبات و مكروهات معامله كه در كتاب‌های فقهی زیر عنوان "آداب تجارت" گردآوری شده است، حیرت آدمی را از طراحی نظامی  چنین جامع و همه‌سونگر برمی‌انگیزد. این حدیث شگفت‌انگیز پیامبر(ص) گویاترین شاهد بر این درهم تنیدگی است كه: "عبادت هفتاد قسمت است كه برترین آن كسب حلال است." امام موسی‌بن‌جعفر(ع) نیز می‌فرماید: "كسی كه در جستجوی روزی حلال است تا خود و خانواده‌اش را تأمین كند، همانند مجاهد در راه خدا است." بنابراین برای ترسیم نظام مطلوب اقتصادی در اسلام نباید از این نكته غافل ماند. برای نمونه یكی از اصول روشن و غیرقابل انكار در این نظام، تشویق مردم به داد و ستد و رونق دادن به كسب و بازار كار است اما از سوی دیگر و دركنار آن تأكید می‌شود كه روزی در دست خدا و اندازه آن به خواست او است. بنابراین در عین تلاش و تدبیر نباید دعا و تقدیر را فراموش كرد. حتی توصیه شده است كه برای رفع نیاز خود با طهارت باشید.
4-    درآمد و مقوله‌ای به نام بركت
یكی از جلوه‌های بارز آمیختگی اقتصاد با معنویت آن است كه هم درآمد و هم مصرف دارای ضوابی اخلاقی است كه بسیار فراتر از مقررات فقهی و قانونی است. از نگاه اسلام، كه واقعیت‌های خارجی و تجربه یكایك ما هم آن را تأیید می‌كند، همه درآمدها یكسان نیستند و میزان بهره‌مندی از آنها برابر نیست. رعایت ضوابط اخلاقی به درآمدها بركت می‌دهد و برای همین است كه "اسلام هر مسلمانی را به رعایت اوصافی همچون راستگویی، درست‌كاری، عدالت و انصاف در تمام جنبه‌های زندگی، به ویژه در معاملات تجاری با مسلمانان و نیز با غیرمسلمانان، ملزم می‌سازد. نادرستی، بی‌عدالتی و فریب‌كاری، تخلفاتی اخلاقی شمرده می‌شوند كه (فاعل آنها) علاوه بر مجازات دنیوی (اگر وجود داشته باشد) به عنوان مرتكب گناه تلقی شده و مستوجب مجازات الهی در سرای آخرت می‌شود.
از طرف دیگر، معامله درست و از روی امانت نه تنها در این جهان در بین تجار و مشتریان احتمالی، امری حاوی اخلاقیات نیك و معتبر تلقی می‌شود، بلكه از دیدگاه دینی، چنین تاجری در روز قیامت هم‌نشین پیامبر و صادقین و شهدا خواهد بود در این مورد احادیث متعددی از پیامبر اكرم(ص) نقل شده است. آن حضرت می‌فرماید: "تاجر صادق، درست‌كار و راستگو در روز رستاخیز، همراه با شهدا محشور خواهد شد." معامله‌ای كه میان دو طرف كاملاً درست‌كار و راستگو منعقد می‌شود، بركت الهی خواهد داشت، اما اگر یكی از آنها به دیگری یا هر دو به یكدیگر دروغ بگویند، خداوند به معامله آنها بركت نخواهد داد براساس روایتی كه حكیم‌بن حزام از پیامبر نقل كرده است، پیامبر فرمود: "تا زمانی كه خریدار و فروشنده از یكدیگر جدا نشده‌اند، اختیار فسخ دارند. اگر هر دو راستگو و درست‌كار باشند، در معامله‌شان بركت الهی خواهند داشت، اما اگر مخفی‌كار و دروغگو باشند، بركت الهی از معامله‌شان دور می‌شود." "بركت" از زیباترین نهادهای اقتصادی معنوی است كه نقش مهمی در منظومه تعالیم دینی ایفا می‌كند. آنچه در مورد درآمدهای آدمی مهم و اصیل است، فایده‌ای است كه از آن می‌برد. چه بسا اموالی كه به زحمت و مشقت به دست می‌آیند، اما بیهوده یا كم‌فایده از دست می‌روند. در آیات و روایت‌های فراوانی تأكید شده است در كنار تشدید فعالیت‌های اقتصادی، باید با ارتباط‌های معنوی، "بركت" را از خداوند خواست بركت كه به معنای ثابت شدن سود مال و رشد و زیاد شدن آن است تنها با ایمان و پرهیز از محرمات است و نه چیز دیگر؛ این وعده قطعی پروردگار است كه "اگر مردم سرزمینی ایمان آورند و تقوی پیشه كنند، درهای بركت را ازآسمان و زمین به روی آنان می‌گشاییم." تصویر چه جامعه‌ای از این دلپذیرتر است كه همگان در رونق اقتصاد و بازار بكوشند، اما ارتباط با خدا را از یاد نبرند، از زیاده‌روی در مصرف بپرهیزند و از آنچه بیشتر دوست دارند، انفاق كنند. فروشنده از مال خود تمجید بیهوده نكند، عیب آن را به خریدار بگوید و مواظب باشد تا با هیچ عمل فریب‌آمیزی از جرگه مسلمانان خارج نشود، بهتر از آنچه فروخته تحویل دهد و به سودی كمتر از آنچه خواسته قناعت نماید. خریدار نیز از عیب‌جویی و زدن بر سر ارزش مال مردم خودداری كند، در تحویل قیمت سهل‌انگاری نكند و كمتر از آنچه خریده است تحویل بگیرد و ....

برگرفته از ماهنامه توسعه صنعت، تیر88، شماره 295، صفحات 16و17.

 

نگاهی به ضرورت بكارگیری برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح


هر از چند گاهی از گوشه و كنار كشور اخبار سوانح طبیعی به گوش می‌رسد. حوادثی نظیر زلزله، سیل، رانش، لغزش، ریزش كوه، خشكسالی و آتش‌سوزی از جمله مخاطرات مهم كشور ما محسوب می‌شوند. براساس برخی گزارش‌ها ایران یكی از 10 كشور حادثه خیز جهان به شمار می‌رود. بطوریكه 70 درصد سرزمین ایران در معرض خطر زلزله و 50 درصد در معرض خطر سیل قرار دارد علاوه بر این روند رشد جمعیت كشور و توسعه روز افزون مراكز سكونت گاهی در ایران نیز ابعاد این حوادث طبیعی را وسعتی دو چندان بخشیده و همواره یكی از دغدغه‌های اصلی تمامی مدیران و برنامه‌ریزان شهری بررسی شیوه مقابله و واكنش در برابر بحران‌ها بوده است.

در خلال این قرن بیش از یك هزار زلزله مخرب در هفتاد كشور جهان به وقوع پیوسته و جان بیش از 53/1 میلیون نفر را گرفته و خسارات مادی فراوانی نیز به بار آورده است. 80 درصد از تلفات ناشی از این زلزله‌ها در شش كشور كه یكی از آنها ایران است و از هر 153 زلزله مخربی كه در دنیا اتفاق افتاده 6/17 درصد آن مربوط به ایران بوده و نكته قابل توجه در اینجاست كه این رقم از كشورهای چین و ژاپن بیشتر بوده است. (طالب، 1380 : 10) شكل‌گیری نظام سكونت گاهی در ایران و گسترش روزافزون و لجام گسیخته سكونت گاههای شهری و روستایی با مراكز تجمع و تراكم انسانی و مكان‌یابی آنها بدون توجه به نقاط امن مانند گسل‌ها و حریم رودخانه‌ها و غیره سبب ایجاد نقاط ناامن برای زندگی اجتماعی ساكنان شده است كه در صورت وقوع بلایای طبیعی و وارد آمدن ضررهای جانی و مالی فراوان در سكونت گاهها می‌گردد خصوصاً در مراكز شهری كه به دلیل فشردگی و تراكم زیاد جمعیت پیشگیری و یا كاهش ضررهای احتمالی آنها اندیشیده شود. از طرف دیگر عدم هماهنگی ارگانهای موجود در شهرها در زمان بروز بحران نیز از جمله مسائلی است كه ضرورت برنامه‌ای جامع را در جهت مقابله با بحران در مواقع حساس ایجاد می‌نماید. در جدول شماره یك ضرورت مساله و بكارگیری برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح به وضوح مشخص می‌گردد.
اهداف مورد نظر برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح:
اهداف اصلی
1-‌ تدوین برنامه‌ای جامع جهت واكنش در برابر سوانح اهداف جزئی:
1-‌ نجات حداكثر افراد آسیب دیده و اطمینان از حفاظت آنها در بهترین حالت موجود
2-‌ تدوین معیارها و استانداردهای ایمنی در تمامی طرح‌های عمرانی كشور و برقراری سازوكارهائی جهت التزام به كارگیری آنها در زمان احیا و بازسازی
3-‌ ترمیم و برطرف كردن خسارات و تخریب و دوباره‌سازی فعالیت‌های اقتصادی جهت‌دار و خدمات رفاهی
4-‌ الزام به استفاده از نتایج تحقیقات پهنه‌بندی خطرات در مطالعات مكان‌یابی قبل از اجرای هر گونه طرح در زمان احیا و بازسازی
5-‌ برقرار نمودن مشاركت مردم در انجام خدمات اصلی آنها با حداكثر سرعت ممكن با توجه ویژه به آنهایی كه دارای بیشترین نیاز هستند.
6-‌ سازماندهی و برنامه‌ریزی جهت استفاده از مشاركت‌های مردمی در حین بحران
7-‌ هماهنگی وظایف، اختیارات و مسئولیت‌های كلیه بخش‌ها، واحدها و تشكیلات دولتی و غیردولتی در حین بحران
8-‌ رعایت اصول فنی و مقاوم‌سازی در تمامی عملیات بازسازی
9-‌ انجام عملیات اصولی و منظم امداد و نجات در حین بحران
10-‌ تامین امنیت و غذای مردم در حین بحران
11-‌ اطلاع‌رسانی و هشدار سریع و صحیح در حین بحران
12-‌ اسكان موقت و اضطراری
13-‌ مرتفع نمودن امور حمل و نقل و ارتباطات در حین بحران
14- توجه به امور سوخت، برق، گاز و آبرسانی به مردم بحران‌زده
شكل‌گیری نظام سكونتگاهی در ایران و گسترش روزافزون و لجام گسیخته سكونتگاه‌های شهری و روستایی با مراكز تجمع و تراكم انسانی و مكان‌یابی آنها بدون توجه به نقاط امن مانند گسل‌ها و حریم رودخانه‌ها و غیره سبب ایجاد نقاط ناامن برای زندگی اجتماعی ساكنان شده است.

ردیف    تاریخ وقوع    محل وقوع    خسارات‌ و ‌تلفات وارده    بزرگی    ردیف    تاریخ وقوع    محل وقوع    خسارات و تلفات وارده    بزرگی    ردیف    تاریخ وقوع    محل وقوع    خسارات و تلفات وارده    بزرگی
1    1278    سیلاخور    800كشته و 24 روستا تخریب    4/7    10    1340    بوئین زهرا    10هزار كشته    2/7    19    1360    گلبافت    1028 كشته    7/6
2    1290    راور    -----    7/6    11    1347    دشت بیاض    10500 كشته    3/7    20    1360    سیرچ    1300 كشته    3/7
3    1302    قلعه‌عسكر    -----    9/6    12    1349    مراوه تپه    200كشته    7/6    21    1369    منجیل- رودبار    35000 كشته    3/7
4    1308    باغان-گرماب    ----    1/7    13    1351    قیروكارزین    4000كشته    7    22    1377    حوالی اردبیل    ویرانی چند روستا    6
5    1309    سلماس    2514 كشته    2/7    14    1353    سرخو    0كشته    6    23    1378    حوالی شیراز    50 نفر    3/6
6    1331    ترود    183كشته    5/6    15    1356    خورگو    128 كشته    7    24    1375    گرمخان    ویرانی چند روستا    1/6
7    1336    فارسینج   
1130 كشته    2/7    16    1357    طبس    19600 كشته    4/7    25    1375    اردبیل    800كشته    5/5
8    1337    نهاوند(فیروزآباد)    191 كشته    7/6    17    1358    قائنات    250كشته    6/6    26    1376    قاین    1500 كشته    1/7
9    1339    لار    400 كشته    6    18    1358    قائنات    130كشته    1/7    27    1382    بم    بیش از 30 هزار كشته    3/6

ضرورت موضوع
با توجه به آسیب‌پذیری كشور و مهمتر از همه آسیب‌پذیری شهرها و همچنین حجم بالای سرمایه‌گذاری و مكان گزینی بسیاری از تاسیسات و ابزارهای اقتصادی و اجتماعی جامعه و عدم توجه به مكان‌یابی صحیح شهرها، رشد و توسعه شهرها و شهرك‌های جدید، همچنین عدم برنامه‌ریزی‌های لازم جهت جلوگیری از رشد بی‌رویه شهرها، توجع خاص و بیشتری را طلب می‌نماید، چرا كه در صورت بروز هر گونه حادثه‌ای تلفات جانی و مالی زیادی را به دنبال خواهد داشت. بنابراین آگاهی از نقاط بحرانی و بالا بردن سطح آگهی عمومی از این بلایا،‌آموزش خانواده‌ها در جهت واكنش صحیح در مقابل بلایای طبیعی و غیرطبیعی و ایجاد هماهنگی بین ارگان‌های مسئول شهر از جمله اقدامات اساسی در جهت مقابله با سوانح می باشد. در این راستا تهیه برنامه جامع واكنش در برابر سوانح ضرورت خواهد داشت.
عملیات واكنشی    استانداری    فرمانداری    پلیس    هلال احمر    شهرداری    مسكن و شهرسازی    آب و فاضلاب    برق    گاز    مخابرات    بهداشت    شركت نفت    حمل و نقل    راه و ترابری    آموزش و پرورش    جهاد دانشگاهی    شیلات    بانك
هشدار        *        *                                                       
تخلیه                *                                                       
جستجو و نجات                *                                                       
درمان اضطرای                *                                                       
بهداشت اضطراری                *                            *                           
غذا(توزیع)                *                                                       
اسكان اضطراری                *    *    *                                               
آب                            *                *                           
زباله                    *                        *                           
لباس                *                                                       
حمل و نقل                                                    *                   
ذخیره                *                                                       
توزیع                *                                                       
سوخت و گاز                                    *            *                       
امینت            *                                                           
ارتباطات                                        *                               
خانه                    *    *                                               
مدرسه                                                            *           
برق                                *                                       
جاده                                                        *               
راه‌ آهن                                                        *               
بندر                                                        *               
فرودگاه                                                        *               
كشاورزی                                                                *       
مهاجرت    *    *                                                               
ماهیگیری                                                                    *   
صنایع                                                                        *
تجارت                                                                        *

برنامه‌ریزی مدیریت بحران
برنامه‌ریزی عبارت است از، پویش هدایت عقلانی مكانیزم تصمیم‌گیری در امور مختلف و در ابعاد زمانی بلند مدت، میان مدت و كوتاه مدت به منظور بهره‌برداری منطقی و هماهنگ از امكانات منابع در جهت تامین نیازمندی‌های عمومی و اساسی جامعه (آسایش، 1375 : 2). در شرایط واكنش در برابر بحران همواره مساله كمبود زمان دارای اهمیت بسیار است، بنابراین طراحی و برنامه‌ریزی باید با سرعت زیاد صورت گیرد و كلیه نیازمندی‌های برنامه از قبیل زمان، پرسنل، تخصص، مواد، وسایل و ادوات از قبل توسط سازمان‌ها و ارگان‌های مرتبط در امر امدادرسانی تعیین شود و تقدم و تاخر حركت پیش نیازها نیز مشخص گردد تا به محض وقوع حادثه و بروز بحران برنامه با مختصر تعدیل یا تكمیل انجام گیرد. بنابراین برای به دست آوردن یك برنامه‌ریزی مدیریت بحران اصولی، اساسی‌ترین اصل مشاركت كلیه سازمان‌ها و نهاد‌های دولتی و خصوصی است كه ممكن در مواجهه با بحران سهم داشته باشند. با توجه به موارد مذكور تهیه برنامه‌ریزی مدیریت بحران جهت واكنش در برابر سوانح طبیعی و غیرطبیعی به همكاری بسیار نزدیك سازمانها نیاز دارد كه جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران بعنوان یك سازمان تاثیرگذار در این مساله می‌تواند نقش محوری را بر عهده داشته باشد. در جدول شماره دو وظایف پیشنهادی ارگان‌های دولتی و غیردولتی و دستگاه‌های عمومی غیردولتی در زمان واكنش در برابر بحران مشخص شده است.
برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح واكنش در برابر سوانح به مجموعه عملیاتی كه به وسیله مردم یا سازمان‌های دولتی، خصوصی، مردمی و دستگاه‌های عمومی غیردولتی در مقابله با بحران جهت تقلیل خسارات و ضایعات، نجات افراد، عادی‌سازی شرایط و بازگرداندن به حالت قبل از بحران انجام می‌گیرد. این عملیات ممكن است با هشدار عامل تهدیدكننده و یا بدون هشدار آغاز گردد در این واكنش باید مسائلی به طور كامل و روشن به شرح ذیل مشخص گردد:
1-‌ چه فرد یا افرادی موظف به انجام واكنش می‌باشند؟
2-‌ چه سازمانهای دولتی یا خصوصی و دستگاه‌های عمومی غیردولتی باید از این واكنش حمایت كنند؟
3-‌ چه تجهیزاتی جهت واكنش مورد نیاز می‌باشد؟
4-‌ چه زمانی و در چه شرایطی باید واكنش صورت گیرد؟
5-‌ محدوده عملیات واكنش چه میزان است؟
6-‌ آیا عملاً واكنش نیاز هست؟ (
UNDP، 2002:25)
اقدامات برنامه‌ریزی واكنش در حین حادثه:
1-‌ هشدار،‌ اعلام غیرعادی به مردم منطقه و مسئولین جهت شروع برنامه‌های عملیاتی واكنش در برابر سوانح
2-‌ كنترل و محدود كردن دامنه سانحه و اثرات ناشی از آن در حین وقوع
3-‌ استقرار نظم در جامعه آسیب دیده
4-‌ تخلیه سریع مجروحین، مصدومین و مردم سانحه دیده به نقاط امن
5-‌ انجام عملیات سریع جستجو و نجات و درمان اضطراری
6-‌ شناسایی و كشف مجروحین و انجام عملیات درمان
7- حضور كلیه مسئولین شهر در محل حادثه به منظور تصمیم‌گیری صحیح، سریع و كاهش زمان بحران
8- بسیج نیروها و آماده باش بیمارستانها و پزشكان در هنگام شدت حادثه
9- تهیه و فراهم كردن امكانات زیستی برای نجات یافتگان
10- جمع‌آوری، غسل و كفن و دفن كشته‌شدگان
11- گندزدائی، دفع آفات و واكسناسیون عمومی علیه بیماری‌های واگیردار احتمالی در منطقه بحران زده
12- راه‌اندازی مراكز خدمات رسانی و زیربنایی
13- ارزیابی دقیق دامنه و اطلاع‌رسانی از طریق رسانه جمعی
14- انجام آمادگی جهت واكنش در برابر مراحل بعدی بحران
15- بانگری و اكنش در برابر بحران رخ داده و همچنین ارزیابی كارایی و اثربخشی آن
16- برنامه‌ریزی بهسازی، نوسازی و بازسازی عملیات ترمیمی و توسعه و بازگشت به وضعیت عادی و از بین بردن موانع (آهنچی، 1376 : 179 - 176)
فعالیت‌های واكنش بحران:
فعالیت‌های واكنش بحران در قالب نمودار شماره یك پایه گذاری شده است.

نتیجه‌گیری:
با توجه به مطالب بیان شده و حادثه خیز بودن كشور لزوم توجه ویژه به برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح اجتناب ناپذیر بوده و اجرای چنین برنامه‌ای مستلزم دارا بودن شرایطی چون افراد بسیار قوی از نظر جسمی، ذهنی و روانی می‌باشد و علاوه بر این مدیران برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح باید دارای تحمل و صبر بسیار بالا بوده، سختی‌ها و ناملایمات را ناچیز شمرده و از بی‌باكی و شهامت بالا برخوردار باشند و باید توجه داشت افرادی كه دارای درجه هوشی كم هستند بدلیل اینكه در مواقع بحران فشارهای جسمی و روحی فراوانی بر آنها وارد است و باید در فرصت زمان كمی بحران را برنامه‌ریزی و هدایت كنند قادر به انجام كار در برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح نیستند.
این مدیران برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح باید دارای تحمل و صبر بسیار بالا بوده، سختی‌ها و ناملایمات را ناچیز شمرده و از بی‌باكی و شهامت بالا برخوردار باشند و باید توجه داشت افرادی كه دارای درجه هوشی كم هستند بدلیل اینكه در مواقع بحران فشارهای جسمی و روحی فراوانی بر آنها وارد است و باید در فرصت زمان كمی بحران را برنامه‌ریزی و هدایت كنند قادر به انجام كار در برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح نمی‌باشند.





علاوه بر مطالب عنوان شده در جهت اجرای برنامه‌ریزی واكنش در برابر سوانح مشكلاتی به شرح ذیل موجود می‌باشند:
1-‌ كمبود بودجه و اعتبارات در زمان بحران
2-‌ عدم استفاده بهینه از منابع و امكانات موجود داخلی و بین‌المللی در حیم بحران
3-‌ عدم تقسیم وظایف سازمان‌ها در حین بحران
4- تاخیر در آماده كردن و یا بكارگیری بعضی از منابع
5- محدودیت تخصص‌های مورد نیاز در حین بحران
6- فقدان یا ضعف هماهنگی در بین عوامل ذیربط امر بحران
7- ظاهرگرایی و عدم توجه به واقعیت‌ها
8- به روز نبودن برنامه‌ها
9- ضعف مدیریت و برنامه‌ریزی در حین بحران
10- عدم وجود منابع و نیروهای كارآمد و اثربخش در حین بحران

منابع و ماخذ:
1-‌ آسایش، حسین؛ اصول و روشهای برنامه‌ریزی ناحیه‌ای؛ دانشگاه پیام‌نور، 1375
2-‌ آهنچی، پروفسور محمد؛ مدیریت سوانح؛ 1376
3- بیرودیان، دكتر نادر؛ مدیریت بحران اصول ایمنی در حوادث غیر منتظره؛ جهاد دانشگاهی مشهد، 1385
4- پور كرمانی، محسن و مهران آرین؛ سایز موتكتونیك، لرزه زمین ساخت؛ مهندسی مشاور دز آب، 1377
5- زمردیان،‌ محمد‌جعفر؛ ژئومورفولوژی ایران، جلد اول،‌ دانشگاه فردوسی مشهد، 1381
6- طالب،‌ دكتر مهدی؛ شیوه‌های سكونت گزینی و گونه‌های مساكن روستایی؛ بنیاد مسكن انقلاب اسلامی، 1380
7- عسگری‌نژاد، محمد‌رضا؛ مدیریت بحران و نقش سپاه در امدادرسانی در صورت وقوع زلزله تهران؛‌ اولین همایش زلزله شریانهای حیاتی، 1377
8- لطیفی، دكتر غلامرضا؛ فرآیند مدیریت بحران در كاهش بلایای طبیعی؛ دانشگاه علامه طباطبائی، 1385
9-
UNDP. 2002. An Overview of Disaster Managment.Training Modules, UN. Disaster. Managment Training Program
 

- دكتر احمد اسفندیاری رئیس سازمان امدادونجات جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران
- سید بهفر میرافضل رئیس اداره آموزش، پژوهش و برنامه‌ریزی و توسعه حمایتهای روانی سازمان امدادونجات
- ام‌البنین خزائی مدرس گروه مهندسی عمران و معماری دانشگاه آزاد اسلامی آبادان

برگرفته از ماهنامه نگاره، تیر88، شماره3، صفحات 37-34.

 





بیوگرافی نویسنده یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
سرمایه اجتماعی و بهره وری نیروی کار یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
افزایش تراکم شهر و توسعه پایدار در ایران یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
دو مقاله در رابطه با مدیریت شهری یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
آلودگی های زیست محیطی یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
سیر مدیریت شهری در ایران یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
رویكرد اجتماعی و فرهنگی به مدیریت شهری یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
استراتژی توسعه شهری (CDS) چیست؟ یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
بافت های فرسوده ، قوت ها و فرصت ها یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
بافت های فرسوده یکشنبه 26 اردیبهشت 1389
مدیریت بحران سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
مسئولیت ها و آموزش سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
مفاهیم مدیریت بحران سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
نظریه تعادل در مدیریت بحران سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
مدیریت چیست؟ سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
مدیریت بحران سازمانی 1 سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
مدیریت بحران 2 سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
ضرورت و مدلهای مدیریت بحران سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
پروژه جهانی نقشه امنیت در حوادث طبیعی سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
یادگیری در مورد حوادث طبیعی سه شنبه 14 اردیبهشت 1389
لیست آخرین پستها